5 nhóm nguyên nhân đau thần kinh tọa: Từ thường đến hiếm gặp (Phần 1)

Bạn có biết, cùng là đau thần kinh tọa nhưng mỗi người lại cần cách điều trị khác biệt. Tất cả là vì với mỗi nguyên nhân đau thần kinh tọa sẽ có cách điều trị tương ứng. Và trong thực tế, những nguyên nhân gây nên hội chứng này rất đa dạng. Bài viết này sẽ đi sâu vào từng nhóm nguyên nhân để bạn hiểu được “gốc rễ” gây đau.

Nội dụng chính

Nhóm 1: Đến từ cột sống, nguyên nhân đau thần kinh tọa phổ biến nhất, chiếm đến 90% các ca

Đây là nhóm nguyên nhân đau thần kinh tọa phổ biến nhất. Trong đó thoát vị đĩa đệm chiếm ưu thế tuyệt đối so với các bệnh lý khác.

Thoát vị đĩa đệm, “thủ phạm số một”

Thoát vị đĩa đệm chiếm khoảng 80 – 90% tổng số ca đau thần kinh tọa. Vì khi nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra và chèn ép vào rễ thần kinh L4, L5, S1. Và đây chính là những rễ cấu tạo nên dây thần kinh tọa, từ đó cơn đau bắt đầu.

Thoát vị đĩa đệm, nguyên nhân đau thần kinh tọa số một

Nhưng thực tế, nguyên nhân đau thần kinh tọa do thoát vị không chỉ từ chèn ép cơ học. Mà còn vì nhân nhầy thoát ra tiếp xúc với mô xung quanh gây ra phản ứng viêm mạnh. Chính phản ứng viêm này mới là cơ chế gây đau chủ đạo trong nhiều trường hợp. Vì vậy, điều trị chống viêm thường là yếu tố then chốt khi trị đau thần kinh tọa do đĩa đệm.

Hẹp ống sống, nguyên nhân đau thần kinh tọa hàng đầu ở người lớn tuổi

Theo tuổi tác hoặc do thoái hóa lâu ngày, ống sống có thể bị thu hẹp dần. Có thể do nhiều nguyên nhân kết hợp: gai xương, dây chằng vàng dày lên, bao khớp phì đại. Và khi không gian trong ống sống không đủ, các rễ thần kinh bị chèn ép liên tục. Đây cũng chính là nguyên nhân đau thần kinh tọa bắt đầu xuất hiện.

Điểm đặc trưng đau do nguyên nhân này là cơn đau tăng rõ khi đứng và đi bộ lâu. Nhưng lại giảm nhiều khi ngồi hoặc cúi người về phía trước (tư thế “mở rộng” ống sống). Người bị hẹp ống sống thường đi được một đoạn rồi phải dừng lại vì đau chân. Sau khi ngồi nghỉ lại đi tiếp được, đây được gọi là “đau cách hồi thần kinh”. Tình trạng hẹp ống sống thường xảy ra ở người trên 50-60 tuổi, tiến triển chậm. Điểm đặc trưng nữa là cơn đau thường đối xứng hai bên hơn.

Trượt đốt sống, nguyên nhân đau thần kinh tọa có thể gặp ở mọi độ tuổi

Trượt đốt sống là khi một đốt sống bị trượt ra phía trước so với đốt sống bên dưới. Khi đốt sống trượt, nó kéo theo và chèn ép rễ thần kinh đi qua vùng đó. Từ đó gây nên cơ chế đau tương tự nhưng các nguyên nhân đau thần kinh tọa kể trên.

Đau thần kinh tọa do trượt đốt sống có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Nhưng ở người trẻ thường do khuyết tật bẩm sinh vòng cung đốt sống. Ở người lớn tuổi thường do thoái hóa khớp mặt đốt sống dẫn đến trượt. Ngoài ra, một số bệnh lý xương khớp hoặc chấn thương cũng gây trượt đốt sống.

Thoái hóa cột sống và gai xương, hẹp lỗ gian đốt, tổ hợp nguyên nhân do cột sống thoái hóa tự nhiên

Quá trình thoái hóa tự nhiên theo tuổi tác khiến đĩa đệm mất nước và giảm chiều cao. Các đốt sống tiếp xúc nhiều hơn và hình thành gai xương ở rìa đốt sống. Những gai xương này có thể nhô vào lỗ gian đốt, gây hẹp và chèn ép mãn tính. Tất cả đều dẫn đến hệ quả là những cơn đau chạy dọc theo chân bắt đầu xuất hiện. Nhưng khác với thoát vị đĩa đệm, nhóm nguyên nhân đau thần kinh tọa thường tiến triển âm thầm. Đặc biệt thường xuất hiện ở người lớn tuổi nên khi phát hiện thường đã thành mãn tính.

Nhóm 2: Từ cơ và mô mềm, những nguyên nhân đau thần kinh tọa hay bị bỏ sót

Nhiều ca đau thần kinh tọa điều trị mãi không khỏi vì bác sĩ chỉ tập trung vào cột sống. Tất cả là vì họ đã vô tình bỏ qua bỏ qua nhóm nguyên nhân này.

Hội chứng cơ hình lê, nguyên nhân đau thần kinh tọa ít gặp nên bị lãng quên

Cơ hình lê là cơ nhỏ nằm sâu trong vùng mông, có chức năng xoay hông ra ngoài. Ở khoảng 10-15% dân số, dây thần kinh tọa chạy xuyên qua cơ này thay vì chạy phía dưới. Vì ít gặp nên đôi khi bác sĩ lại quên mất nguyên nhân đau thần kinh tọa có thể đến từ đây.

Khi cơ hình lê bị co cứng chèn ép trực tiếp vào dây thần kinh tọa ngay tại vùng mông. Triệu chứng rất giống đau thần kinh tọa thực sự: đau từ mông lan xuống chân. Cách phân biệt so với khi đau do thoát vị cảm giác đau khi vận động. Đau do cơ hình lê tăng khi ngồi lâu trên bề mặt cứng, khi leo cầu thang, khi xoay hông. Còn đau do thoát vị lại liên quan đến tư thế cột sống (ho, hắt hơi, lưng cong). Nếu không phân biệt rõ rất dễ điều trị nhầm lẫn và không cải thiện được cơn đau.

Hội chứng cơ đáy chậu sâu, ảnh hưởng từ nhiều nhóm cơ vùng mông sâu

Đây là khái niệm rộng hơn hội chứng cơ hình lê, bao gồm chèn ép thần kinh tọa bởi nhiều cơ và mô mềm ở vùng mông sâu. Với nguyên nhân đau thần kinh tọa này không chỉ cơ hình lê mà còn cơ song sinh trên/dưới, cơ bịt trong, gân cơ chuỗi sau. Những nhóm cơ này ngày càng được nhận ra trong y văn như một nguyên nhân không phải hiếm. Nếu đau nhiều mà không có bất thường trên MRI cột sống thì đây là trường hợp đáng xem xét.

Co thắt cơ cạnh sống, yếu tố kết hợp khiến cơn đau thần kinh tọa xuất hiện nhiều hơn

Đây tuy không phải là nguyên nhân đau thần kinh tọa nhưng lại là yếu tố kết hợp tăng đau. Vì khi cơ cạnh sống co cứng mạnh và kéo dài có thể gián tiếp tăng áp lực lên rễ thần kinh. Đâu thường phản ứng bảo vệ khi có tổn thương đĩa đệm. Từ đó khiến cho triệu chứng đau thần kinh tọa bị trầm trọng thêm triệu chứng.

Với 2 nhóm nguyên nhân đau thần kinh tọa đầu tiên đã giúp bạn biết được 8 nguyên nhân. Vậy còn bao nhiêu nguyên nhân nữa mà bạn chưa biết sẽ được nhắc đến trong phần 2. Đừng quên theo dõi những bài viết từ iBone Fisio để cập nhật thông tin nhanh chóng nhất. Hoặc liên hệ ngay để được iBone Fisio tư vấn bệnh lý cơ xương khớp, thần kinh chuyên sâu.